انواع دیزل ژنراتور را می‌توان بر اساس رده توان، نوع محفظه، قابلیت جابه‌جایی، سیستم خنک‌کاری، نحوه کنترل راه‌اندازی و سرعت موتور دسته‌بندی کرد. این تقسیم‌بندی‌ها مستقل از یکدیگر هستند؛ برای مثال، یک دستگاه می‌تواند هم‌زمان ثابت، دارای کانوپی سایلنت، مایع‌خنک و مجهز به راه‌اندازی خودکار باشد.
شناخت این تفاوت‌ها کمک می‌کند هنگام بررسی مشخصات دستگاه، اصطلاحات را درست تفسیر کنید. در این مقاله، شش دسته‌بندی کاربردی را معرفی می‌کنیم و تفاوت آن‌ها را توضیح می‌دهیم.
دیزل ژنراتور چیست و چگونه برق تولید می‌کند؟
دیزل ژنراتور مجموعه‌ای از موتور دیزلی، آلترناتور و تجهیزات کنترل و پشتیبانی است. موتور، انرژی شیمیایی سوخت را به انرژی مکانیکی تبدیل می‌کند و آلترناتور با دریافت این انرژی، برق تولید می‌کند.
دستگاه برای راه‌اندازی و کنترل به تجهیزات مناسب نیاز دارد. در بسیاری از مدل‌ها، استارت الکتریکی از باتری تغذیه می‌شود؛ بنابراین آماده‌بودن سوخت به‌تنهایی برای روشن‌شدن دستگاه کافی نیست.
همه مدل‌ها نیز خودکار نیستند. روشن‌شدن پس از قطع برق شبکه، به سیستم تشخیص قطع برق، کنترل استارت و تجهیزات انتقال بار متناسب با طراحی وابسته است.
۱. انواع دیزل ژنراتور بر اساس رده توان و کارکرد
رده توان مشخص می‌کند دستگاه برای چه الگوی بارگذاری و بهره‌برداری ارزیابی شده است. یک مجموعه ممکن است در رده‌های مختلف، توان‌های متفاوتی داشته باشد؛ بنابراین عدد توان باید همراه با عنوان رده کاری خوانده شود.
دیزل ژنراتور اضطراری؛ Standby
این رده برای پشتیبانی هنگام قطع منبع اصلی برق استفاده می‌شود. مدت کارکرد مجاز، میانگین بار و امکان اضافه‌بار باید از مشخصات همان مدل بررسی شود. عبارت Standby را نباید به یک محدودیت ثابت برای تمام محصولات تعبیر کرد.
دیزل ژنراتور پرایم؛ Prime
رده پرایم برای تأمین بار متغیر در کارکرد طولانی کاربرد دارد. نامحدودبودن ساعت کارکرد سالانه، مشروط به رعایت محدودیت‌های بارگذاری و برنامه سرویس است و به معنی کار دائمی با تمام توان پرایم نیست.
دیزل ژنراتور با توان پیوسته؛ Continuous
این رده برای تأمین بار ثابت در مدت نامحدود، طبق شرایط اعلام‌شده سازنده تعریف می‌شود. توان پیوسته را نباید با توان اضطراری یکسان دانست. توقف‌های لازم برای سرویس و تعمیر همچنان باید برنامه‌ریزی شوند.
توان با مدت کار محدود؛ Limited-Time Power
در برخی مشخصات، رده LTP نیز دیده می‌شود. این رده برای تأمین توان در ساعات محدود سالانه تعریف شده است. جزئیات کاربرد و محدودیت آن باید از مدارک دستگاه استخراج شود.
نکته مهم این است که «اضطراری»، «پرایم» و «پیوسته» لزوماً سه دستگاه با اندازه متفاوت نیستند؛ این اصطلاحات در اصل به شرایط مجاز بهره‌برداری و اعلام توان اشاره دارند.
۲. انواع دیزل ژنراتور بر اساس محفظه
دیزل ژنراتور بدون کانوپی؛ Open Set
در این مدل، مجموعه موتور و آلترناتور پوشش آکوستیک یکپارچه ندارد. چنین دستگاهی می‌تواند برای نصب در اتاق اختصاصی طراحی‌شده مناسب باشد. محافظت محیطی، کنترل صدا، تهویه و جلوگیری از دسترسی غیرمجاز باید در محل نصب تأمین شوند.
دیزل ژنراتور دارای کانوپی سایلنت
کانوپی آکوستیک برای کاهش انتشار صدا طراحی می‌شود و بسته به مشخصات خود، می‌تواند محافظت محیطی نیز فراهم کند. سایلنت‌بودن به معنی حذف کامل صدا نیست و میزان صدای اعلام‌شده باید همراه با شرایط آزمون بررسی شود.
هر پوشش فلزی، کانوپی سایلنت محسوب نمی‌شود. محفظه‌ای که صرفاً برای محافظت در برابر آب‌وهوا ساخته شده، ممکن است کاهش صدای محدودی داشته باشد.
دیزل ژنراتور کانتینری یا دارای محفظه قابل ورود
در این آرایش، دستگاه داخل محفظه‌ای بزرگ‌تر قرار می‌گیرد که می‌تواند فضای سرویس و تجهیزات جانبی را در خود جای دهد. نوع تهویه، اگزوز، کنترل صدا و امکانات داخلی به طراحی پروژه وابسته است.
قرار‌دادن ژنراتور در یک کانتینر معمولی، بدون طراحی مسیر هوا و دفع گرما، آن را به مجموعه کانتینری مناسب تبدیل نمی‌کند.
۳. انواع دیزل ژنراتور بر اساس قابلیت جابه‌جایی
دیزل ژنراتور ثابت
دستگاه ثابت برای استقرار در محل مشخص نصب می‌شود. فونداسیون، مسیر کابل، تأمین سوخت، تهویه و اگزوز آن باید متناسب با شرایط محل طراحی شوند.
ثابت‌بودن به معنی استفاده صرفاً به‌عنوان منبع اصلی برق نیست. این دستگاه می‌تواند برای برق اضطراری یا سایر کاربردهای متناسب با رده کاری خود استفاده شود.
دیزل ژنراتور متحرک یا قابل جابه‌جایی
این دستگاه ممکن است روی شاسی مناسب حمل، تریلر یا مجموعه قابل انتقال نصب شود. چنین آرایشی برای پروژه‌های موقت و کاربردهای اجاره‌ای قابل بررسی است.
قابلیت بلندکردن با جرثقیل یا لیفتراک با مجازبودن یدک‌کشی در جاده یکسان نیست. روش حمل، وزن و الزامات جابه‌جایی باید از مشخصات سازنده و مقررات مربوط بررسی شوند.
در اجاره دیزل ژنراتور، علاوه بر ظرفیت، امکانات حمل، کابل‌ها، تابلو و مسئولیت نصب و سوخت‌رسانی را مشخص کنید.
۴. انواع دیزل ژنراتور بر اساس سیستم خنک‌کاری
موتور هواخنک
در موتور هواخنک، گرمای بخش‌هایی مانند سیلندر و سرسیلندر از طریق سطوح خنک‌کننده و جریان هوا دفع می‌شود. تمیزی مسیر هوا و سلامت تجهیزات ایجاد جریان هوا در عملکرد این سیستم اهمیت دارند.
هواخنک‌بودن به‌تنهایی به معنی محدودیت کارکرد به چند ساعت نیست. مدت و شرایط مجاز کار باید از مشخصات همان موتور تعیین شود.
موتور مایع‌خنک
در این سیستم، مایع خنک‌کننده در مجاری موتور گردش می‌کند و گرما را به رادیاتور یا مبدل حرارتی منتقل می‌کند. ترکیب مایع باید مطابق توصیه سازنده باشد؛ استفاده از عبارت «تزریق آب یا روغن به قطعات» توضیح درستی برای این مدار نیست.
رادیاتور نصب‌شده روی دستگاه، رادیاتور دور از موتور و سامانه‌های دارای مبدل حرارتی، آرایش‌های متفاوتی هستند. بنابراین همه موتورهای مایع‌خنک الزاماً رادیاتور یکپارچه روی شاسی ندارند.
انتخاب میان این انواع دیزل ژنراتور باید بر اساس مشخصات موتور، ظرفیت موردنیاز، شرایط محیطی و امکانات نصب انجام شود.
۵. انواع دیزل ژنراتور بر اساس کنترل راه‌اندازی
راه‌اندازی با فرمان دستی
در این حالت، اپراتور فرمان روشن‌شدن دستگاه را صادر می‌کند. این فرمان می‌تواند از طریق دکمه روی کنترلر، کلید یا تجهیزات پیش‌بینی‌شده دیگر انجام شود.
«فرمان دستی» لزوماً به معنی هندل‌زدن نیست؛ دستگاه می‌تواند استارت الکتریکی داشته باشد، اما شروع کار آن با فرمان اپراتور انجام شود.
راه‌اندازی با فرمان خودکار
در سیستم خودکار، کنترلر بر اساس یک ورودی یا وضعیت مشخص، فرمان استارت صادر می‌کند. برای برق اضطراری ساختمان، تشخیص قطع شبکه و انتقال بار نیز باید در طراحی سیستم پیش‌بینی شده باشد.
مکانیزم استارت، مانند استارت الکتریکی، با نحوه صدور فرمان تفاوت دارد. یک موتور با استارت الکتریکی می‌تواند هم با فرمان دستی و هم با فرمان خودکار روشن شود.
راه‌اندازی خودکار وقفه برق را حذف نمی‌کند. برای بارهایی که زمان استارت و انتقال را تحمل نمی‌کنند، باید UPS یا راهکار متناسب دیگری در نظر گرفت.
۶. انواع دیزل ژنراتور بر اساس سرعت موتور
در مجموعه‌های متداول با اتصال مستقیم موتور به آلترناتور سنکرون، سرعت نامی با فرکانس خروجی و تعداد قطب‌های آلترناتور ارتباط دارد.
برای نمونه، آلترناتور چهارقطب برای تولید برق ۵۰ هرتز با سرعت نامی ۱۵۰۰ دور در دقیقه و برای برق ۶۰ هرتز با سرعت نامی ۱۸۰۰ دور در دقیقه کار می‌کند.
بنابراین نمی‌توان تمام دستگاه‌های ۱۵۰۰ دور را کوچک یا قابل‌حمل دانست. اندازه و توان مجموعه به طراحی موتور، آلترناتور و سایر مشخصات وابسته است.
در تجهیزات نیروگاهی و کاربردهای تخصصی، سرعت‌ها و تعداد قطب‌های دیگری نیز وجود دارند. دسته‌بندی کم‌سرعت، متوسط‌سرعت و پرسرعت باید در چارچوب مرجع فنی مربوط تفسیر شود و جایگزین بررسی دور نامی دستگاه نیست.
آیا دسته‌بندی‌های دیزل ژنراتور با هم تداخل دارند؟
بله. دسته‌بندی‌های این مقاله جنبه‌های مختلف یک دستگاه را توضیح می‌دهند و گزینه‌های متقابل نیستند. برای مثال، یک دیزل ژنراتور می‌تواند مشخصات زیر را هم‌زمان داشته باشد:
- مناسب استفاده اضطراری طبق رده اعلام‌شده سازنده
- نصب ثابت روی فونداسیون
- مجهز به کانوپی آکوستیک
- دارای موتور مایع‌خنک
- دارای کنترل راه‌اندازی خودکار
- دارای آلترناتور چهارقطب با خروجی ۵۰ هرتز
در نتیجه، هنگام مقایسه انواع دیزل ژنراتور، فقط به یکی از این عنوان‌ها اکتفا نکنید. مجموعه مشخصات باید با کاربرد پروژه هماهنگ باشد.
کدام نوع دیزل ژنراتور برای پروژه مناسب است؟
ابتدا نوع کارکرد و فهرست مصرف‌کننده‌ها را مشخص کنید. سپس ظرفیت کارکرد، نیاز راه‌اندازی موتورها، کیفیت برق موردنیاز و شرایط محیطی را بررسی کنید.
- برای برق اضطراری: رده کاری، انتقال بار، آمادگی باتری و زمان موردنیاز شروع برق‌رسانی اهمیت دارند.
- برای تأمین برق اصلی: الگوی بار، ساعت بهره‌برداری و محدودیت‌های رده پرایم یا پیوسته باید بررسی شوند.
- برای محیط حساس به صدا: مشخصات آکوستیکی دستگاه و طراحی محل نصب اهمیت دارند.
- برای پروژه موقت: شرایط جابه‌جایی، استقرار، سوخت‌رسانی و سرویس باید پیش‌بینی شوند.
پیش از خرید انواع دیزل ژنراتور، مشخصات دقیق مدل و تجهیزات همراه را از تأمین‌کننده دریافت کنید. انتخاب نهایی باید بر اساس محاسبات و شرایط واقعی پروژه انجام شود.
جمع‌بندی
انواع دیزل ژنراتور تنها بر اساس توان یا نام برند از یکدیگر جدا نمی‌شوند. رده کاری، محفظه، قابلیت حمل، خنک‌کاری، کنترل راه‌اندازی و دور موتور، هرکدام بخشی از مشخصات دستگاه را توضیح می‌دهند.
شناخت این تقسیم‌بندی‌ها به انتخاب دستگاه متناسب با نیاز کمک می‌کند. رعایت محدودیت‌های بهره‌برداری و برنامه نگهداری نیز برای همه مدل‌ها ضروری است. برای انتخاب دستگاه یا دریافت خدمات تعمیر و سرویس دیزل ژنراتور می‌توانید با کارشناسان فرجام ژنراتور تماس بگیرید.
منابع
فهرست مطالب
نیاز به بررسی فنی دارید؟
کارشناسان فنی فرجام ژنراتور می‌توانند مشخصات بار و نیاز پروژه شما را بررسی کنند.
- دسته‌بندی: آموزش دیزل ژنراتور
مقالات مرتبط
